Edirne: Mimari Mirasın Belgelenmesi ve Risk Değerlendirmesi
Edirne’de yer alan tarihi yapıların ele alındığı bu çalışmanın temel amacı, il genelinde mimarlık tarihini değerlendirmek, özellikle risk altında bulunan mimari eserlerin mevcut durumlarının tespitini sağlamak, ve bilimsel önerilerle ömürlerinin uzamasına katkıda bulunmaktır.
Edirne kenti iyi korunmuş ve tarihi binalara ev sahipliği yapmaktadır. Buna karşın, özellikle merkezde olmayan ve görece daha az korunmuş/risk altında bulunan çeşitli ve çok sayıda tarihi yapının varlığı bilinmektedir. Bu kapsamda çalışmalarımız özellikle merkez dışı bölgelerde Enez, Havsa, İpsala, Keşan, Lalapaşa, Meriç, Süloğlu, Uzunköprü ilçelerine yoğunlaşmıştır. Bununla birlikte Edirne Merkez İlçesi sınırlarında kalan köy ve beldelerdeki risk altındaki yapılardan da değerlendirmeye alınan örnekler söz konusudur.
Yerleşim tarihi, yapılar tarihi, mimari analiz, yasal durum tespiti, risk analizi ve gelecek senaryolarını içeren bu çalışmanın, ilgili kişi, kurum ve kurulların karar süreçlerinde faydalı olacağını düşünüyoruz. Aynı zamanda söz konusu mirasın gelecek kuşaklara aktarımında ve farkındalık yaratılmasında katkısı olmasını umuyoruz.
Saha Çalışmaları
Yapıların uğradıkları fiziki tahribatın yanı sıra, yapıyla ilgili özgün bilgilerin yok olması da önemli tehditlerden birini oluşturmaktadır. Belgelendirilmesi düzgün yapılmamışsa, gelecek kuşaklara aktarılacak olan mirasın değeri de kaybolmaktadır. Bu nedenle 25 Temmuz – 6 Ağustos 2021 tarihleri arasında saha çalışması yapılarak tarihi yapılar ziyaret edilmiştir.
On iki günlük saha çalışması içinde Edirne ve çevresinin kültürel dokusunu anlamamızı sağlayan ve özellikle merkez dışı bölgelerde konumlanan toplam 80 kadar yapı belgelenmiş ve en yüksek risk değeri taşıyan yapılar yayına dahil edilmiştir.
Risk Matrisi
Bu çalışmada Herb Stovel’in Risk Preparedness: A Management Manual for World Cultural Heritage [Riske Hazırlılık: Dünya Kültürel Mirası için Yönetim El Kitabı] (ICCROM Roma 1998) raporuna dayalı bir değerlendirme sistemi geliştirilerek kullanıldı. Her yapı “savunmasızlık” ve “önem” kriterlerine göre derecelendirildi: “Savunmasızlık” yapının karşılaştığı çeşitli riskler (yapısal dayanıklılık, ulaşım zorluğu, deprem, rüzgar ve yağmur erozyonu, zemin sağlamlığı, sel baskını ve insanların oluşturacağı zararlar), “önem” ise yapının kültürel miras olarak önemi (özgünlük, iç mekan, dış cepheler, bütünlüğün korunma derecesi) temelinde değerlendirildi.
İncelenen yapılardaki hasarlar; hasarın kapsamı, derecesi ve gelecekte daha geniş çaplı zarar oluşturma potansiyeli, incelenen yapılar arasında değişkenlik göstermektedir. Raporlanan tüm binaların karşı karşıya olduğu riskler sınıflandırılmış olup, bu hasarın olasılığının yüksek ve kapsamının geniş olduğu yapılar tespit edilmiştir.